در ادامه ی نوشتنِ بخشهای دیگرِ سفر با باد،هر بار که خواستم سراغ "تئاتر سعدی"بروم و ادامه اتفاقاتِ نمایش "فناشده گان"را بنویسم،برایت تعریف کنم که چگونه کمیته محل طرح قتلِ مرا ریخته بود،و قرار بود از میان تماشاچیان با شلیک گلوله مرا بکشند !!......و یا هر بار که خواستم سراغ تئاتر پارس بروم ، و از اتفاقات پشت صحنه آنجا برایت بگویم،از رئیس اداره مبارزه با منکرات که هر روز آنجا میآمد،مامورانش را به اطاقهای هنرپیشه ها میفرستاد که جستجو کنند....ویا شبی که من روی صحنه بودم،و او از پشت صحنه،از لابلای پرده ها با هفت تیرش مغز مرا نشانه رفته بود و....و...و از حضورِ زنی چون من،و اصلآ از زنده بودن من شدیدآ عصبانی بود......ویا روزی که در ویترینِ عکسهای درب ورودی تئاتر پارس( درکنار گیشه فروش بلیت که برای معرفی نمایش و تبلیغ)دیدم که در تمام عکسها،به چشهایم پونز !! فرو کرده اند و....و....یادآوری آنروزها خشمگین و غمگینم میکند،نمیتوانم افکارم را جمع و جور کنم،تمرکز برای نوشتن را از دست میدهم.

قدیمها،کارمندان برای مرخصی رفتن باید اجازه میگرفتند،ویا اینکه مثل زمان مدرسه "جیم" میشدند.حالا منهم میخواهم برای چند هفته به مرخصی بروم،ولی نمیخوام جیم بشم !!یعنی اینکه اگر به ایمیلها به موقع جواب ندادم،ویا به کامنتها،یعنی اینکه با اجازه به مرخصی رفته ام دوست من.هوای ابری،بارانی،طوفانی،خیس و نمناک لندن،حال و حوصله هیچ کاری برای انسان نمیگذارد.
قول میدهم وقتی برگشتم،سفری تازه در سفر با باد داشته باشیم.در ضمن روز یکشنبه 22 جولای(31 تیر)در تلویزیون صدای آمریکا،در برنامه شباهنگ مصاحبه ای داشتم،که خانم لونا شاد آنرا اجرا کرد.به قول معروف به دیدنش میارزد.
www.voanews.com
و بعد به بخش فارسی و برنامه شباهنگ وآرشیو آن مراجعه کن.
در بخش گفتگوی تارنما،نقدی به قلم آقای جمشید چالنگی، که در ربط با اجرای یکی از کارهای آنروزگار است،بروز شده و عکسهائی به بخش گالری اضافه شده است.

از همان دوران کودکی، از شنیدن و گفتن "عید شما مبارک" خوشم میآمد.بوی بهار را در خاطرم زنده میکند،و خاطرات شیرین ایام عید،تعطیلات مدرسه،سیزده بدر و.......ولی اینروزها اصرار دارم بگویم "نوروزت شاد"،این از زمانیست که اعراب دوباره به ایرانِ عزیزمان حمله کردند ، در بهمن ماه1357.

نوروز در غربت،حال و هوای دیگری دارد.ما ایرانیها که در سراسر جهان و در کشورهای مختلف،با شرایط جغرافیائی متفاوت پراکنده هستیم،در کشوری آتش چهارشنبه سوری را زیر ریزش برف روشن میکنیم،در جای دیگر سال را در نیمه های شب تحویل میکنیم،در حالیکه در ایران به هنگام روز بوده !!و یا روز سیزده را در کنج آپارتمانی کوچک میگذرانیم،و بجای اینکه سبزه را به آب رود بسپاریم،لبه ی پنجره میگذاریم................
با اینحال هنوز آداب و سنن ایرانی را با تمام دشواریها حفظ کرده ایم،و به اجرای آن وفادار مانده ایم.

فکر میکنم همه ی آواره ها،پناهنده ها،مهاجرین،تبعیدیان در چند سال اول زندگیشان دور از وطن،تجربیات مشابهی دارند.همه با سماجت اصرار دارند به هر شکلی شده مراسم و سنن ایرانی را اجرا کنند،از شب یلدا گرفته،تا جشن مهرگان و...و....ما هنرمندان هم در در محدوده کاریمان تلاش خود را کرده ایم.

نوروز 1367 ،دومین نوروزی بود که ما درلندن بودیم،و هنوز هیچ فعالیت تاتری ایرانی انجام نداده بودیم.ازحدود یکسال قبل از آن،بهروز آغاز به نوشتن برنامه ای مخصوص نوروز کرده بود،که شامل دو قطعه نمایشی،و موسیقی محلی و موزیک پاپ،باشرکت چند گروه بود.در نمایش اول،بهروز در نقش حاجی فیروز بود،و من هم در نقش هنرپیشه ای که در راه فرار از ایران مرده است !!ولی با وساطت عزرائیل فعلآ در دفتر خداوند مشغول به کار است !.حاجی فیروز به دفتر خداوندگار جهان رفته،و از روزگار و جنگ و زندگی در غربت شکایت دارد،و طلب کمک میکند.سکرتر دفتر مخصوص خدا،همان هنرپیشه ی از دنیا رفته است.وچون خداوند خواب است !! فقط مشاورش حاجی فیروز را میپذیرد و خلاصه حاجی فیروز نا امید از درگاه خدا و دست خالی به زمین باز میگردد،و فقط توانسته آن هنرپیشه را برای همکاری در اجرای برنامه نوروز،از مشاور خدا برای چند روزی قرض بگیرد و....الی آخر...

این برنامه با همکاری یکی از کانونهای ایرانی،که از سوی دولت انگلیس برای حفظ فرهنگ و رسیدگی به کار پناهندگان،حمایت مالی میشود به روی صحنه رفت.آنروزها رگ غیرت افراد سیاسی با هر تلنگری باد میکرد ! و یا اگر مثلآ چپی بودند،هنرمندی هم که با آنها فقط یکبار کار کرده،در همان رده قرار میگرفت،و یا مثلآ اگر سلطنت طلب بودند،آن لقب را به دُمش میبستند.

چون این اولین برنامه ما بود،از ابتدا مشخص بود که از آن استقبال زیادی بشود.به این خاطر کانون مربوطه سعی کرده بود سالنی با ظرفیت زیاد اجاره کند که جوابگو باشد.در شب اجرا ازدحام بیش از حد بود،به حدی که نه تنها صندلیها همه پُر بود،تماشاچیان روی پله ها،و کنار دیوارهای سالن و بالکن نشسته و ایستاده بودند.در خیابان و مقابل درِ ورودی بیش از چند صد نفر،با پلاکاردهای مختلف در دست،شعارهای چپی و راستی و ......میدادند،که ما بعدآ متوجه شدیم که اصلآ ربطی به ما نداشته،و اختلاف بین گروههای چپ با چپ،راست با چپ،راست و چپ با مجاهد و...و... بوده،ولی این دوستان از فعالیت عوامل سفارت و حزب الهی ها برای برهم ریختن آنشب غافل شده بودند!!

ما از صبح آنجا بودیم،و مشغول تنظیم وسائل صحنه،چیدن دکور،و تنظیم نور ودستگاههای صوتی بودیم.سالن مربوطه بسیار بزرگ بود با سقفی بلند،وفقط برای اجتماعات و سخنرانیها مناسب بود،نه برای اجرای تاتر.بهروز(در مقام کارگردان برنامه)از ابتدا متوجه این مشکل بود،واز چند هفته پیش از اجرا،لیست وسائل مورد نیاز صحنه را به مسئولین کانون و مسئول صدا داده بود،که در میان آنها تقاضای چهار میکرفونِ سینه(بی سیم)کرده بود وتاکید کرده بود که اجرای نمایش بدون این میکرفونها امکان ندارد.

بخاطر ازدحام بیش ازحد در جلوی سالن،یکساعت قبل از آغاز برنامه مردم را به داخل راه داده بودند،و درهای ورودی را از داخل قفل کرده بودند!و ما هنوز روی صحنه و پشت صحنه مشغول کارهای ناتمام بودیم.بهروز هم مرتب در حال سرو کلّه زدن با افرادی بود که قرار بود برنامه اجرا کنند،و واقعآ کار او دشوارترین و پر مسئولیت ترین بود.آنشب بیش ازبیست نفر باید روی صحنه میرفتند ،با سازهای گوناگون و سلیقه های مختلف ! بهروز مرتب از مسئول صدا میخواست که بیاید و میکرفونهای سینه را وصل کند،و جوابی نمیگرفت !!حدودآ 45 دقیقه به اجرا،شخص مسئول آمد و خیلی خونسرد به بهروز گفت "اون میکرفونهای سینه نشد آقا،به این آسونیا گیر نمیاد.حالا نمیشه با همین میکرفونای سیم دارکارتونو رابندازین آقا؟"عصبانیتِ شدید را به راحتی میشد در چهره بهروز دید،ولی جوابی نداد و پشت صحنه رفت.بعدها متوجه شدیم چون اجاره اش بیشتر از میکرفون معمولی بوده،بدون مشورت با کارگردان از لیست حذف کرده اند!!! این اولین ضربه ی آنشب بود.

ضربه ی دوم اما ،کمتر از نیمساعت به اجرا وارد شد.ناگهان متوجه شدیم در بخش ورودی،توی سالن و پشت صحنه،همه جا پر از مامورین پلیس است و شروع به بازرسی محل کرده اند !!بله به اداره پلیس محل تلفن شده بود که در این سالن بمب کار گذاشته اند و جان صدها نفر در خطر است.پلیس انگلیس طبق قانون،وظیفه اش بود که فورآ سالن را خالی کند.

از خیابان هم صداهای درهمی به گوش میرسید،که شعارهای مختلف میدادند.تنها خوش شانسی ما این بود که بلیتها همه فروش رفته بود،وگرنه داخل سالن میآمدند و فریادهایشان را آنجا میزدند !

پشت صحنه،بهروز در حال سیاه کردن صورتش بود که برای اجرای نقش حاجی فیروز آماده شود،و هنوز نیمی از صورتش رنگ نشده بود!!رفتیم سراغش و خبر حضور پلیس را دادیم.سرش را تکان داد . گفت "میدونستم،اون نامردها که ساکت نمی شینن اونم شب نوروز".افسر پلیس گفته بود که باید مسئول برنامه را به بیند.پلیس با دیدن صورت نیمه سیاه رنگ شده بهروز کمی جا خورد،و نمیدانست ماجرا چیست؟و ازدحام بیرون چیست؟و بلافاصله گفت "متاسفم،ولی هرچه زودتر باید همه اینجارو ترک کنید".بهروز از افسر پلیس و یکی از همکارانش خواست که به حرفها و توضیحات او گوش بدهند،و بعد تصمیم بگیرند.که موثر افتاد.توضیح داد که این تلفن فقط برای برهم زدن امشب بوده،و اشاره به رژیم اسلامی،فرار هزاران هزار ایرانی از دست رژیم ملاها که هر روز صورت میگیرد واینکه عوامل سفارت سعی دارد جلوی هرگونه فعالیتی را که بر علیه آنهاست بگیرد.و دیگر اینکه امروز از صبح فقط ما و گروه ما در این سالن بوده اند،و کس دیگری نمیتوانسته به اینجا وارد شود.بهروز گفت حتا ما هم اگر بخواهیم،تماشاچیها سالن را ترک نخواهند کرد. دو مامور پلیس با تعجب نگاهی به هم کردند،و بهروز برای اثبات حرفش با همان سر و وضع و قیافه روی صحنه رفت،و از لای پرده سرش را بیرون کرد،مردم که فهمیده بودند شرایط عادی نیست،به محض دیدن او شروع به کف زدن کردند و صوت میکشیدند.پس از آنکه کمی آدام گرفتند،بهروز ماجرا را گفت،و اینکه پلیس میخواهد بداند که آیا شما سالن رو ترک میکنید یا میمونید؟همه ی مردم با فریاد چند بار تکرار کردند:"میمونیم،میمونیم...." چون همه با این شگرد حزب الهی ها آشنا بودند.بهروز با خوشحالی آمد و به پلیسها گفت"دیدین؟شنیدین؟".پلیسها گفتند نه و قبول نکردند،گفتند به انگلیسی هم باید بگویید تا ما هم بفهمیم !!اینبار بهروز از من خواست که این کار را انجام بدهم،رفتم جلوی صحنه.در میان کف زدنها و هورا کشیدنها صدای من به سختی به هم میرسید،و باز هم همه یک صدا گفتند میمونیم.

پشت صحنه،موقعیکه افسر پلیس با بهروز دست میداد و خداحافظی میکرد گفت"من نمیدونم چی بگم؟ولی شما واقعآ دیوانه اید". و رفتند.نه ما دیوانه نبودیم،ما مردمی بودیم که براحتی وطنمان را،به همراه آداب و سنن ما از ما گرفته بودند.ما مردمی بودیم که میخواستیم در غربت، نوروز را گرامی بداریم و....و آنها نمیدانستند که ما حتا زیر ریزش بمبهای هواپیماهای عراقی همین کار را کرده بودیم.

در تاتر "پارس"لاله زار،(فکر میکنم اوائل بهار 1360 بود)در میانه های اجرای یکی از نمایشها،که ساعت از 9 شب گذشته بود،و سالن طبق معمول پر،که ناگهان آژیر قرمز کشیده شد،و خاموشی اعلام کردند،ما با آنکه ژنراتور برق داشتیم ولی در این مواقع اجازه استفاده نداشتیم.قبلآ پیش آمده بود که هنگام روز،و با رفتن برق و نبودن گازوئیل برای ژنراتور!!از چراغهای زنبوری پایه دار و دستی برای ادامه اجرا استفاده کرده بودیم(در یادداشتهائی که به کارمان در لاله زار مربوط میشود،راجع به این ماجراها خواهم نوشت.)آنشب اما همه چیز فرق داشت،مردم واقعآ از جنگ و رفتار ملاّها،به ستوه آمده بودند،و بسیاری مردم هنگام بمباران حتا شهر را ترک نمیکردند و میماندند!!.مثل خود من که گاهی به پشت بام میرفتم و در لابلای صدای شلیک ضد هوائیها و آژیر قرمز،رو به آسمان فریاد میزدم:یکی از اون بمبهاتو بریز روی سرِ من....و از این حرکت من تنها کانی که عصبانی میشدند،اهالیِ "همسایه دیوار به دیوار"بودند.

در تاتر پارس،معمولآ وقتی چنین اتفاقی میافتاد،برنامه را متوقف میکردیم و مدیر تاتر ته بلیتها را امضاء میکرد،و تماشاچیها میتوانستند برای اجرائی دیگر بیایند.ولی آنشب فضای سالن فرق داشت،میشنیدیم که مردم زمزمه میکنند که"حالا آژیر قرمزه که باشه،خاموشیه که باشه،ما میخوایم تاتر به بینیم"و اینگونه حرفها.در اینگونه مواقع بهروز بود که جلوی صحنه میرفت و با مردم صحبت میکرد.اینبار هم رفت،و گفت" میدونین که خاموشیه و باید بریم،حالا میل شماست"،که همه باهم و به فریاد گفتند "میمونیم،میمونیم".بلافاصله چراغهای زنبوری پایه بلند،در دو سوی صحنه گذاشته شد و دو نفر از بچه های خوب قسمت فنی تاتر با چراغ زنبوری های دستی،به دنبال هنرپیشه ها حرکت میکردند و به صورت ما نور میدادند.گاهی جمله هایمان را تکرار میکردیم،چون در لابلای صدای ضد هوائی ها فهمیده نمیشد.فکر میکنم این یکی از زیباترین و عجیب ترین خاطرات من است.

در موارد خاموشی به مردم میگفتند که حتا در خیابان سیگار هم نکشند،چون خلبانهای صدام میبینند!!پس از پایان اجرا،به همراه عده ای از تماشاچیها که معمولآ برای دیدن ما به انتظار میماندند،از تاتر بیرون آمدیم،تک و توک اتومبیلهائی با چراغهای خاموش در حرکت بودند.و ما نیز به آرامی با اتومبیلهای چراغ خاموش به سوی خانه هایمان رفتیم.

و آنشب در لندن،که نه آژیر قرمز بود و نه خاموشی !!شبیه همان اتفاق افتاد،وهمان روحیه و علاقه را از سوی مردم دیدیم.برنامه ها یکی پس از دیگری اجرا شد،وهنگام اجرای نمایشها به دلیل آنکه صدا به همه نمیرسید،مجبور میشدیم از میکرفونهای سیم دار استفاده کنیم،که تماشاچیها لا اقل مسیر داستان را بفهمند!!و آن هم یکی از عجیبترین تجربه های ما روی صحنه بود ،که باید در تاریخ ثبت شود.البته بعنوان کاری غیر عادی !!!
در انتهای برنامه آنشب،همه ی هنرمندانی که آنشب روی صحنه بودند،با هم به صحنه آمدیم و ترانه معروف "عارف قزوینی" را به اتفاق خواندیم،و مردم هم به مرور با ما خواندند:
"همه شب من اختر شمرم کی گردد صبح......
..............
ملت ار بداند ثمر آزادی را
بر کَنَد زِ بُن ریشه ی استبدادی را"
و در نوروز بی بهار لندن راهی لانه هایمان شدیم!!
هر سال سبزه ی هفت سین را خودم سبز میکردم،و همیشه خوب بود،ولی امسال عمل نیامد و خراب شد.شاید گندمش کهنه بوده!!به هر حال از یکی از همین مغازه های با سلیقه خریداری کردم،و حالا سفره کوچک هفت سین ما تکمیل است.ابتدای حرفهایم گفتم که نوروز در غربت حال و هوای دیگری دارد،همه چیز در غربت با واقعیتش متفاوت است،و به آسانی قابل وصف نیست.
در انتها، با آرزوی سالی سرشار از سلامتی،پیشگفتار کتاب "در سفر"،اثر جاودانیِ نویسنده صاحب سبک و ارزشمندمان "مهشید امیر شاهی"را(با اجازه خودش)،در زیر میآورم که زیباترین و واقعی ترین توصیف از حس غربت است که تا به حال خوانده ام.امیدوارم شما هم شانس خواندن کتابهای ایشان را داشته باشید.
ای کاش...
ای کاش آدمی وطنش را
همچون بنفشه ها
(در جعبه های خاک)
یک روزمی توانست
همراه خوییشتن ببرد هرکجا که خواست
در روشنای باران، درآفتاب پاک*

هرنوبهار،دورازوطنی که دردلم جا دارد ودرهیچ جعبه ای نمی گنجد، بیش ازهر چیزبه یاد رنگا رنگی بنفشه ها ی حاشیه باغچه ها هستم وبیاد زلالی رنگ خوشه های اقا قیا ویاس های بنفش که ازلبه دیوار به کوچه سرریز می شد،به یاد رنگ جسور بوته های ارغوان وشاخه های یا س زرد که درکنار هم به شعله های آتش می ما نست،به یاد لطا فت رنگ شکوفه های سفید وصورتی درختان میوه که هم شرم داشت وهم غرور،به یاد طبق های پونه های
ترد سبزو پیازچه های نازک سفید وتربچه های نقلی سرخ که فروشند گان دوره گرد چون گل وبه رنگ پرچم ایران می آراستند، پف نم آبی به آن می زدند وبا صدای رسا خریداران را جلب می کردند.

در هرنوروزدر تبعید، به یاد عطر گلهای این فصل و ویژه سرزمینم هستم، به یاد بوی پا رچه نوی لباس وچرم تازه کفش، به یاد رایحه خوش شیرینی های خانه پزبه یاد شمیم بهار شمیران که مجموعه ای بود ازهمه این عطرها.در آغاز بهارودراین شهرغریب به یاد سنت های آشنا هستم ،به یاد رفت وآمدها، عیدی دادن ها وگرفتن ها ، چای خوردن ها وصد سال به این سال ها گفتن ها.

درآغازبهارهرسال سراغ نوروزهای کودکیم را می گیرم.برای دیدو بازدید هایی که درآن زمان دلتنگی می آورد دلتنگم.هوس نان برنجی قزوین را دارم که در گذشته نمی خوردم.می خواهم همان کفشی را بپوشم که مختصری پا رامی زدوهمان لباس شق ورقی راکه یقه اش گردن رامی آزرد. هوای سفره هفت سینی را دارم که سیب سرخش، برخلاف روایت افسانه ها،در لحظه تحویل سال در
ظرف آب نمی چرخید ..اما برخاک خودم گسترده بود.

دراین فکرم که دراینجا با همه وسعتش چرا فضایی نیست که بتوان درآن بوته های چهارشنبه سوری راروشن کرد؟ دراینجا با همه سر سبزیش چرا دو تک درخت یافت نمی شود که بتوان با طنابی ،تابی برآن بست؟
دراینجا با همه نهرهای خروشانش چرا جوبیاری نیست که بتوان سبزه گندم را به جریانش سپرد؟

فکرمیکنم چون نوروز، این روز صلح، این روزمهر، روزعطر،روزنور، روزگل، روزخاطرات خوش کودکی،روز طلوع شباب طبیعت را فقط میتوان در سرزمین ایران جشن گرفت.

چون این جشن ایرانیان ایرانی ترین جشن ها ست. با این حال هر سال وهرکجا نوروز را

زشت است اگر که من یارقدیم وهمدم همساغر سحر-
درکوچه های خامش وخلوت نجویمش
یا
باجام شعر خویش
خوش آمد نگویمش.*

*محمد رضا شفیعی کدکنی

و اما اجرای بازرس ، من با قراردادی که با اقای هوشنگ منظوری ( مدیر تاتر پارس ) و در حضور اصغر بیچاره نوشتم تمرینها را اغاز کردم. که بسیار هم فشرده بود. به این خاطر تبلیغات در روزنامه ها را هم همزمان شروع کردند . روزنامه ایندگان هنوز باز بود و هنوز عمال وحشی رژیم به دفتر آن حمله نکرده بودند و روزنامه پرخواننده و محبوبی بود . چند روز به اجرا مانده بود که متوجه شدم اتفاقی در رابطه با چاپ اگهی افتاده و باعث بحث و شاید مشاجره بین آگهی دهنده و روزنامه آیندگان شده . من از آنجا که مطمئن وضعیت خودم بعنوان هنرپیشه تاتر و وسینما بودم ذکر نکرده بودم که نامم در آگهی ها و پوستر باید اول نوشته شود .
متنی را از سوی تاتر پارس به آیندگان میدهند نام مرتضی عقیلی را اول نوشته بودند و بعد من کمی وسط تر و بالاتر و سپس همایون . گویا سردبیر ایندگان با شناختی که از موقعیت من داشت و موقعیت آنها در محیط هنری شاید فکر کرده اشتباهی شده . در نتیجه فرم اگهی را عوض میکند و نام مرا اول قرار داده و سپس بقیه را . وقتی سردبیر با اعتراض عقیلی و ... مواجه میشود به آنها میفهماند که حرکتشان چه آگاه و چه نا اگاهانه زشت بوده و همین است ما نام خانم تائیدی را اول مینویسیم حتی در اگهی !! عقیلی و همایون و ... از انجا که مسائلی مالی در درجه اول اهمیت برایشان قرار داشت سعی کردند ماجرا را زیاد بزرگ نکنند که نمایش روی صحنه برود و بلیتها فروخته شود . و من هم وقتی مطلع شدم از کنار آن با بی اعتنائی گذشتم چون حرکت این دوستان بسیار زشت بود . با شروع کار من در تاتر پارس و با حضورم در نمایش تماشاچیهای بسیار متفاوتی را به انجا کشاند که با تماشاچیان سابق متفاوت بودند . هوشنگ منظوری هم بعنوان مدیر تاتر از این ماجرا خوشحال .
من به اینکه ادمها دنباله ی گذشته شان هستند اعتقاد دارم نمونه همین مرتضی عقیلی است . او تنها هنرپیشه و یا یکی از دو سه تن هنرپیشه ای بود که در زمان شاه فیلمهایش بدلیل ابتذال و ترویج فساد توقیف میشد. و جالب اینست که از میان هنرمندان مقیم لس انجلس او اولین کسی بود که به سفارت اسلامی در واشنگتن مداجعه کرد و پس از طلب بخشش از درگاه امام به ایرن بازگشت . بیشتر از نیمی از ثروتش را پس گرفت، با این تعهد که در درراه اهداف انها در خارج از کشور فعالیت کند !!!. و چنین هم شد.اکنون صاحب هتل مروارید در شمال ایران است، پایگاهش دوبی و خانه اش لس آنجلس است . همین نمونه نشان میدهد که رژیم اسلامی به هنرمندانی که در راه اهداف انها قدم بردارد آغوش باز میکند و راه را برایشان هموار میکند .
رفتار مردم ، منظور مردم واقعی متفاوت است و وقتی مرتضی عقیلی به جزیره قشم میرود که کاری روی صحنه ببرد با اعتراض شدید مردم مواجه میشود و مردم جلوی کارش را میگیرند در نتیجه رژیم کارت سبز ایشان را صادر میکند که اسه بیا آسه برو بازی کند و این سوی ابها به ابتذال ادامه میدهد .
و دیدیم که در پی او بسیاری مثل سعید راد ، بهمن مفید ، سعید کنگرانی ، محمود استاد محمد ، رضا ژیان و ... راهی شدند که از مزایای ......
بهروز وثوقی و اسفندیار منفرزاده هم در زمان حکومت شاهانه خاتمی ! با وساطت مسعود کیمیائی و بهروز افخمی ( وکیل مجلس و کارگردان تلویزیون و سینما ) تلاش خود را کردند که به ایران برگردند ولی کیمیائی با تمام نفوذی که داشت نتوانست موفق شود و تیرشان به سنگ خورد .
ولی بعدها کیمیائی به دو دوست و یار قدیمی خود ، وثوقی و منفردزاده ثابت کرد که اگر کسی را نمیتواند داخل ببرد ولی میتواند خارج کند ! و توانست پس از طراحی هوشمندانه و شگردهای عجیب و غریب و با حمایت و پشتیبانی یاسر رفسنجانی ( پسر هاشمی رفسنجانی ) گوگوش را خارج کند و او را از سکوت بیست ساله درآورد و این خدمتی بود به همه ایرانیان چه در داخل و چه در خارج چون هیچ کس نمیتواند منکر هنر گوگوش بشود و خلاصه اینکه کیمیائی پس از برگزاری چند کنسرت با شکوه و بین المللی با جیبی اندوخته از دلار ها و بسته هائی حامل دوربین ها و وسائل صدابرداری آخرین مدل امریکا ، به ایران برگشت و انگار نه انگار که گوگوش همسر عقدی او بوده !! بماند تا زمان نشان دهد که کیمیائی در این دوران چه نقشی بازی میکرده .
چند ماه پیش ( پس از نوروز بود ) آشنائی از ایران زنگ زد که دیشب در یک پارتی ( میهمانی ) شرکت داشته که هوشنگ توزیع هم آنجا بوده و از من سوال میکرد " خب خانم تائیدی چطوریه که همه میان و میرن ؟ پس شما چرا نمیاین . شما و آقا بهروز که کاری نکردین ... "

خاطرم نیست که بازرس چه مدت روی صحنه بود ولی بخاطر دارم که بسیار با موفقیت مالی و برخورد خوب تماشاچی مواجه شد .
تماس و ارتباط من با خانه ی دوم برقرار بود اگر نه هر روز، چند روز یکبار به آنجا سر میزدم و مدتی هم برای تمرین در نمایشنامه ای به نام روباه و انگور که به اصرار میخواستند کارمند حسابداری اداره جواد خدادی را بعنوان رل مقابل من در این کار بگنجانند .که به ثمر نرسید،و علل آن خیلی روشن بود!
یکی از روزهای ماه فروردین ماه 59 بود که به اداره سر زدم . در راهروی اداره با صابر عناصری برخورد کردم . جلو آمد و ببخشید خانم تائیدی لطفا یه دقیقه به دفتر تشریف بیاورید ( منظور اطاق خودش بود ) عرضی داشم . از همان لحظه اول که صورت او رادیدیم و با شناختی که از رفتار و گفتار او داشتم احساس کردم خبر شومی در راه است . گفتم الان میام آقای عناصری و انروزها برای همگی ما عادت شده بود جلوبی تابلوی اعلانات اداره را که به دیوار چپ ورودی نصب بود توقفی میکردیم و نوشته ها و اعلانات مختلف و گاهی خنده دار را مروری میکردیم . تغییرات غیر منتظره و ناراحت کننده ، خبرهای عجیب به سرعت رخ میداد و همه ی هنرمندان همیشه نگران در مقابل ان توقف میکردند .درلابلای کاغذهائی که بی سلیقه به تابلو چسبیده بود، ناگهان چشمم به نام فرزانه تائیدی و علی نصیریان افتاد . عنوان آن حکم اداری را بخاطر ندارم . با کنجکاوی جلو تر رفتم که حکم را بخوانم . حکمی که در نامه ا ی با سر کاغذ وزارت ارشاد اسلامی نوشته شده بود( و چقدر زود فرهنگ و هنر به ارشاد تبدیل شد !!) متوجه شدم عناصری در راهرو نیست و به دفتررفته و به انتظار من است .حسن،مستخدم اداره،داشت از دفتر مخصوص خودش بیرون میآمد که شاید سوار موتور سیکلتش شده و به میدان بهارستان برای خرید کباب چنجه برود!!!چشمش که به من افتاد،خودش را باخت وبی سلام و علیک برگشت داخل ،مثل اینکه همه از خیلی چیزها خبر داشتند،غیر از من!
مفهوم حکم این بود که از این تاریخ حقوق علی نصیریان و فرزانه تائیدی قطع میشود و جالب آنکه هیچ دلیلی برای این کار ذکر نشده بود . فقط قطع حقوق از فروردین 1359 در ذهنم نقش بست ،و یعنی دقیقا یکسال و یکماه پس از پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی . از خود میپرسیدم که اصلا چرا ؟ و چرا من ونصیریان از میان اینهمه هنرپیشه و کارمند .و از همه جالب تر ،چرا نام عزت اللۀ انتظامی در کنارِ نام ما نیست؟؟جواب برای من روشن بود:خمینی از "گاوِ" او خوشش آمده بود،خودش "روح اللۀ" بود، و انتظامی "عزت اللۀ"!!!
دیگراینکه،بقول معروف انتظامی "گربه ی مرتضی علی"بود.همانطور که راهش را به کاخ سعدآباد ،و بالاها در زمان پهلوی باز کرده بود،حالا هم میتوانست با شگردها و لوندیهای مخصوص خودش، به کاخ جماران راه باز کند ،واهل بیت را خندانده و سرگرم کند!پس حتا اگر فیلم گاو هم وجود نداشت،مشکلی نبود.
من همیشه بعنوان یک هنرپیشه از خودم میپرسم ،چرا داریوش مهرجویی و همین انتظامی ،که واقعآ مدیونِ غلامحسین ساعدی،نمایشنامه نویس بزرگ ،( روانش شاد)هستند،هیچوقت نامی از او نمیبرند؟از چه چیز میترسند!؟
پس از دیدنِ آن حکم،واقعآ گیج شده بودم،ونمیفهمیدم چه میگذرد؟گیجی و منگیِ من هنگامی بیشتر شد که پس از سه یا چهار روز دیدم،نام علی نصیریان از تابلو برداشته شده،حالا چرا و چگونه؟نمیدانم.ولی اینرا میدانم که دیر یا زود زد و بندهای اینها وبسیاری دیگر با اسلام ،و انقلابِ آن بر ملا خواهد شد!همان اسلامی که برای بسیاری شادی اورد،و مزه ی لذیذی داشت ولی مسلما نه برای من که پایبند اعتقادات اخلاقی خودم بودم . بعنوان هنرمندی متعهد و مسئول در مقابل جامعه.
پرویز فنی زاده،و خاطراتی که با او دارم آنچنان فکرم را مشغول کرد،که به "فنا شده گان"نپرداختم!بماند برای بخش بعدیِ "سفر با باد".

در همان تمرينهاي رو خواني نقش من و منوچهر فريد (بازجو) و مهين شهابي از چند تا نقش اصلي مشخص شده بود. نقشهاي کوچکتر هم کم و بيش معلوم بود. جعفري هنگام تمرين دو سه نقش را ميخواند (اينکار در آغازتمرين هر کار نمايشي طبيعي بود ،تا آنکه کارگردان به فرا خور نقش و توانايي هنرپيشه، ديگر نقشهاي اصلي و فرعي را تعيين کند.) نا گفته نگذارم که اين نمايشنامه دردو دهه ي سي و چهل، يعني حتي قبل از وجود اداره هنرهاي دراماتيک و همين اداره ي برنامه هاي تاتر خودمان! چندين بار در لاله زار روي صحنه رفته بود، به اين دليل برخي از دوستان کاملآ با متن آشنايي داشتند. در طول تمرينها کسانيکه مثل من براي بار اول متن را بدست داشتند، سوالاتي ميکردند که طبيعتاً کارگردان جواب ميداد. در طول اين پرسش و پاسخها معلوم شد که اين کار نخستين بار حدود سي سال پيش، و دومين بار هيجده سال پيش روي صحنه بوده ودر آن اجراها آقاي جعفري نقش اول مرد را بازي ميکرده. بسيار خوب و ميگفتند خوب هم بازي کرده بود. خب تا اينجا اشکالي در کار نبود و من بعنوان بازيگر يکي از نقشهاي اصلي کنجکاو بودم چه کسي اينبار اين نقش را بازي خواهد کرد؟ در يکي از تمرينها، از جعفري اين سوال را کردم ، جعفري در کمال خودنمايي واضحي که بسيار نامطلوب بود گفت" خودم". من با اخلاقي که دارم پس از مکثي کوتاه گفتم درسته ولي فکر نميکنين ديگه الان اين نقش مثلآ به اکبر زنجانپور ميخوره؟! ( و واقعآ اعتقادم بود .هم سنش مناسب نقش بود و هم اينکه بازيگر خوبي بود) براي لحظاتي سکوت سنگيني بر فضاي تمرين افتاد،و کاملآ معلوم بود که ديگراني هم که در اين جلسه حضور داشتند مثل من فکر ميکردند ولي چرا حرف نميزدند ونظرشان را نميگفتند؟؟ نميدانم.

با جعفري در دو نمايش "مطبخ- مرگ همسايه"، ونمايشنامه تلويزيوني"پيچ خطرناک" قبلآ کار کرده بودم وبا رک گويي من آشنا بود، ولي اينبار به او سنگين آمد وحتا براي لحظه اي فکر نکرد که من در جهت بهتر شدن کار اين پيشنهاد را کردم! و کينه ي مرا به دل گرفت که گرفت و در دوره ي کوتاهي که هنوز کارمند رسمي اداره بودم با چند تايي از همکاران قديم هم قدم شد که ريشه ي مرا بکند. (در زندگينامه ي مختصرم در اين سايت آمده است که در سال 59 حقوق و مزاياي اداري من قطع شد! بي هيچ دليل. وپس از دو سال دونده گي حکمي به امضاي حسن حبيبي به دستم دادند:" بدليل پيشبرد اهداف انقلاب، شما مازاد بر احتياج ميباشيد و...و... " که فکر نميکنم کسي معناي اين جمله را بفهمد حتا آنهايي که آنرا نوشته و زيرش نام و امضاي خود را گذاشته اند!! و چون در طول دوراني که استخدام بودم تمامي حق باز نشستگي و بيمه ي خود را پرداخت کرده ام،حتا طبق قانون استخدام کشوري جمهوري اسلامي، اين حقوق بايد به من بازگردانده شود.اگر کسي وکيلي ميشناسد که اين پرونده را تقبل کند،خواهش ميکنم به من اطلاع دهد.)

با مرورجلسات تمرين و اين اتفاقها با افکاري پريشان، از پياده رو خيابان پارس بطرف شاهرضا قدم ميزدم. بالاتر دست چپ بيمارستاني بود که آنهم به نظر بسته مي آمد .اصلآ مثل اين بود که قيافه ي ساختمانها هم عوض شده بود!! سر نبش خيابان پارس، قصابي محمد آقا باز بود و از پشت پنجره يک چيز توجهم را جلب کرد . جعبه اي مقوائي که آنرا با چسب و تکه هاي کاغذ مثلا لاک و مهر کرده بودند و روي آن نوشته شده بود " صندوق کمک به مسجد محل "!! سلام عليکي با محمد آقا کردم و با صداي بلند گفت خانم تائيدي ، مهين خانوم اينجا بود گوشت براتون دادم برد . با اشاره سر تشکر کردم رد شدم وبه سمت راست پيچيدم.

دست راست مغازه ي آوانس که تبديل به ساندويچ فروشي شده بود سوت و کور به نظر مي آمد ولي جلوي نانوائي بربري صف بود!! بقالي کوچک مش محرم بين نانوايي و قنادي بامداد قرارداشت، و من لااقل هفته اي يکبار به او سر ميزدم. من هميشه خريدهاي روزمره را از همان مغازه هاي کوچک اطراف ميکردم. اين کار را خيلي دوست داشتم، خودم را به مردم خيلي نزديکتر ميديدم، وهمينطور آنها. منظورم بقال،نانوا،قصاب،داروخانه چي ،جگرکي،و...و....به اين اخلاق و رفتار من احترام ميگذاشتند ،و اينرا بارها و بارها به خودم و پشت سرم گفته بودند.

آنروز هم سري به مغازه مش محرم زدم. مدتي بود که کره،شير و يا خامه ي پاستوريزه گير نمي آمد. وهر باراز مش محرم سوال ميکردم، پس از سلام و احوال و سوال راجع به فيلم يا نمايش جديد ميگفت: نه خانم جان ايشالا چند روزديگه،هر وقت اومد براتون ميذارم کنار. همينکه در را باز کردم گفت بيا تو بيا تو خانوم. و يک حالت يواشکي صحبت کردن بخودش گرفت و با خنده گفت: برات خامه کنار گذاشتم،خامه ي عددي.امروز صبح برام آوردن. گفتم:خامه ي عددي؟ عددي ديگه چيه؟؟. با خنده گفت:بعله خانوم خالصه،خالص. صد درجه هم از پاستوريزه و اين حرفا سالمتره. بعد از توي يخچال يک سطل کوچک پلاستيکي بيرون آورد و با يک ملاقه کوچک پلاستيکي،خامه را که مثل ماست سفت بود روي تکه اي کاغذ سفيد ريخت. نگاهي کرد و گفت:يکي ديگه بريزم؟.گفتم:آره بريز دستت درد نکنه،وقتي شما ميگي خوبه،خب خوبه ديگه مش محرم. ملاقه ي دوم را که ميريخت گفت: اين دومي رو مهمون مني خانوم. کاغذ را بست و توي پاکتي گذاشت و بدستم داد. پول را که روي پيشخوان ميگذاشتم با نگاهي گفت: ايشالا اداره ي شمارو که نبستن؟ گفتم: هنوز که نه! ولي اينروزا هيچي حساب کتاب نداره.خداحافظي کردم وموقع بيرون آمدن گفت: با هر کي هم کار داشته باشن، با شما يکي کاري نميتونن داشته باشن. تشکر کردم وخارج شدم. فهميدم که به خامه طبيعي ميگويند "عددي"!. آنروزها همه چيز کوپني و جيره بندي شده بودو تقريبآ همه چيز به سختي گير ميآمد. بعدها هم يکبار مهين خانم لطف کرده بود و براي من و بهروز تعدادي تخم مرغ هديه آورد که برايش از شمال آورده بودند. گفت:اينا تخم مرغ عدديه،يعني ماشيني نيست. فرزانه خانم ،به بهروز خان بگين حتمآ بخورن. مهين خانم واقعآ بهروز را دوست داشت،و محبتهاي او را ،مثل پيدا کردن کار براي شوهرش،و کارهاي ديگر او را هيچوقت فراموش نکرد.

يادآوري اين خاطرات کوچک براي من مهم است،چرا که هميشه دوست داشتم با مردم وطنم، مردميکه مرا به شهرت و محبوبيت رسانده بودند از نزديک در تماس باشم. بعدها همين اخلاق باعث گرفتاريهاي زيادي برايم شد!! چند بار به جرم اينکه در صف نانوايي ايستاده، و مثل مردم عادي به انتظار بودم،مورد مواخذه قرار گرفتم. اين گروهها نامهاي زيادي داشتند:گشت ثاراله، گشت الزهرا، بسيج، کميته، و....و...و اعتراض آنها اين بود که چرا تظاهر ميکنم! و چرا مردم به دورم جمع ميشوند، و من به سوالهايشان پاسخ ميدهم!!

هنگامي که از خيابان رد ميشدم، بخاطر سرعت اتومبيلها روي سکوي ميان خيابان که نيمچه چمني داشت صبر کردم و براي عبور به سمت راست نگاه کردم. فردوسي در ميانه ميدان سرپا، رو به ميدان توپخانه ايستاده بود و شاهنامه اش در دست !
در و پنجره هاي شکسته مغازه عمده فروشي مشروب ،همه تخته کوبي شده بود و قفلهاي بزرگي به در آويزان بود.و صاحبش که پيرمردي ارمني بود ، آنسوتر با سيف الله مشغول صحبت بود . حتي از دور به نظر ميرسيد که پشتش خميده تر شده و چهره اش پيرتر .

ساختمان بانک سر جايش بود ،ولي با زخمها و شعارهائي زشت بر چهره وفقط يک چيز به سر کوچه اضافه شده بود و آن دکه ي کوچکي بود که کنار تير چراغ برق سيماني و سر نبش کوچه شاهرود گشايش يافته بود و مثلا آبميوه گيري بود . طرف از همان مستضعفين بود ودر همان بلبشوها، شبانه دکه را علم کرده بود . برقش را هم از همان بالاي تير و مجاني تامين ميکرد !!حق هم داشت خميني قول داده بود که برق و آب براي همه (يعني مستضعفين) مجاني خواهد شد!! اندازه ي اين دکه شايد هشتاد سانتيمتر در يک و نيم متر بود. گويا چون کارش غير قانوني بوده آمده بودند آنرا ببندند ولي با قبول همکاري با پاسداران اجازه گرفته بود بماند و سيف الله به من گفته بود که مراقب باشيد جاسوسي ميکند . زير نظر داشتن رفت و آمدهاي اتومبيلها و آدم ها کاري آسان و بسيار مهم براي گزارش به پاسداران بود .

در آن شلوغيها که سينماها را به آتش کشيدند ، مشروب فروشيها را به غارت بردند ، غروبي بود که بخاطر سر و صداها با بهروز به سر کوچه رفتيم . شيشه هاي بانک را شکسته بودند و از طبقات بالا کاغذهاي اداري بود که مثل اعلاميه ها که از طياره پخش ميکردند، از طبقات بالا به پائين ميريخت. دستگاه هاي تلفن و تله تکس و .... به غارت برده ميشد . صحنه ي رقت انگيزتر، حمله اين گروه به آن مشروب فروشي عمده بود که انبارش در زير زمين قرار داشت . وقتي ما به سر کوچه رسيديم کنجي ايستاديم . در گوشه اي نه زياد روشن عده اي از زيرزمين با کارتنهاي سنگين مشروبات گران خارج ميشدند و به سمت راست مغازه ميپيچيدند و بعد به کوچه ي اول ميپيچيدند و غيبشان ميزد . ديگران هم بطريهاي مشروب را با شعارهائي که بخاطر ندارم زمين ميزدند و ميشکستند . آنقدر بطري شکسته بودند که از حاشيه خيابان جوئي از مشروب با کف آبجو براه افتاده بود و از روي شيشه خورده ها راهش را باز ميکرد .

بچه هاي زرنگ فکر فرداي خود را کرده بودند و با اتومبيلهائي که در گوشه و کنار پارک کرده بودند آذوقه ماه هاي آينده را به خانه ميبردند . چند چهره آشنا هم بين آنها ديده ميشد . يکي از آنها برادر يکي از دوستان هنرمند ما بود . چشمکي زد بدين معني که بايد به اين کار تظاهر کند . ناگهان دو جوان من و بهروز را به هم نشان دادند . يکي از آنها سه چهار بطري بسيار زيبا ي چيني از ويسکيهاي بسيار قديمي ايرلند که بطريهايش واقعا ارزش داشت و با چيني به طرز زيبائي ساخته شده بود در دست يکراست امد به سراغ بهروز . يک بطري به رنگ سفيد که از هاله اي از رنگ آبي کم رنگ داشت و طرح هائي به رنگ آبي زيبا و لاک و مهري بر سر بطري داشت را به دست بهروز داد و فرياد کشيد "خوشگلاشو شوما بايد بشکونين " بطري در دست بهروز بود و تقريبا سکوتي افتاد . بهروز گفت "خب حالا چرا بطريهاي به اين خوشگلي رو ميشکونيد . خب خاليش کنيد . منکه نميشکونم " و اشاره به بطري خالي جاني واکري کرد که خب مثلا اونها عيب نداره . مثل اينکه تازه متوجه شده بودند . چند تائي را ديديم که لاک و مهر در بطري را باز ميکردند و مشروب را در جوي جاري ويسکي و ودکا بهمراه کف آبجو خالي ميکردند. هورا ميکشيدند و شعار ميدادند . مثل کابوس بود . من و بهروز (که با عصا راه ميرفت پس از تصادفي که چند ماه بستري بود ) به آرامي به سوي خانه رفتيم . حالتي بود که نميتوانستيم با هم صحبت کنيم. هنوز طبقه بالاي ما دراختيار شرکتي فرانسوي بود . به اين خاطر در اصلي ساختمان تا هنگام شب باز ميماند .

صبح فردا مهين خانم کليد را به در انداخت و پس از سلام و احوال پرسي گفت " ديدين براتون چي آوردن ؟" . جعبه اي بود که درون آن چند بطري کنياک گران قيمت ، چند ويسکي و تکيلا بود و روي کارتنش نوشته بود " آقا بهروز دمت گرم " و بعد مهين خانم از اتفاقات عجيب بيرون تعريف کرد.

اين تصاوير با سرعت از جلوي چشمانم رد ميشد و مثل کابوس بود . پيرمرد ارمني نگاهي به من کرد و گفت ديدي خانم چه به روزم آوردن حالا من چطوري زندگي کنم . شبيه بهروز شده بود در صحنه ي آخر فناشدگان که پيرمردي شکست خورده بود . با خودم گفتم خب اينهم فنا شده . سيف الله هم سرش را تکان ميداد . گفتم اينطوري که نمي مونه مسيو نگران نباش . بطرف خانه راه افتادم و سيف الله هم با من تا نزديک خانه قدم زد و دوباره هشدار داد که مراقب صاحب دکه آبميوه گيري باشم (آنروز دکه اش بسته بود ) وارد ساختمان شدم و در راه پله ها صداي هرته کرته ي فاطمه بگوش ميرسيد . در آپارتمان باز بود ، وارد شدم . مهين خانم روي زمين نشسته بود و گوشتهائي را که خريده بود روي تخته اي خرد ميکرد و فاطمه هم مشغول گردگيري بود . سلامي و احوالي و مهين خانم گفت خانم بعد از اين وقتي گوشت ميخرم بايد به مسجد هم کمک کنيم . خنديدم و گفتم آره ديدم . فاطمه سر و کله اش پيدا شد و گويا داشته از ماجراي آخوندي که براي ارشاد به در منزل آنها رفته بود تعريف ميکرده . و گويا به مهين خانم گفته بود که چگونه ماجرا به حمام رفتن آخوندک در منزل فاطمه ختم شده بود . به آشپزخانه رفتم . از سوي همسايه ديوار به ديوار فقط سروصدا بگوش ميرسيد. از لاي پرده نگاه کردم . جوانهائي بودند که توپ بازي ميکردند.
به کارهاي روزمره سروساماني دادم و بعد به اتاق پشت که لباسها و کفشهايم آنجا نگهداري ميشد رفتم که دامني کاملا تا پاشنه پيدا کنم و بپوشم . فاطمه آمد و اشاره به يک جفت از کفشهايم کرد و گفت فرزانه خانوم شما که ديگه اينهارو نميپوشين ميدينش به من ؟ با خشگي نگاهي کردم و گفتم بردار اون کفشها هم مال تو . اونروزها هنوز فاطمه تصميم به سواد ياد گرفتن و عوض کردن رنگ موهايش نگرفته بود .

کيف دستيم را آماه کرده بودم تا بهروز بيايد تا با هم براي اجراي سانس اول فناشده گان به تاتر سعدي برويم . اجراها به مرور جا افتاده بود و مردم دهان به دهان تبليغ ميکردند. بهروز آمد و به تاتر رفتيم. اجراي اول بخوبي گذشت، وآنروز همه ي بچه ها راجع به رفتن من ونادر قانع به کميته اي که معلوم نبود چيست؟ و بليتهاي مجاني که بايد بدهيم حرف ميزدند و جوک ميگفتند.

بهروز از همان روز اول که قرارداد کار در تاتر سعدي را بستيم، نسبت به سرنوشت خواننده هايي که قبلآ در آنجا يا مکانهاي مشابه کار ميکردند وحالا بيکار شده بودند حساس بود، و به اين خاطر و به هر بهانه اي سعي ميکرد يادي از آنها بکند. در فناشده گان هم در صحنه اي که هر دو پير شده بوديم و در همان ميخانه ي معروف!! اتفاق ميافتاد، تصنيفي کوچه بازاري و معروف را زير لب زمزمه ميکرد:"طوطي جون نميري الهي،دوباره پر بگيري الهي...." و واقعآ مردم بقول معروف حال ميکردند. خواننده اين ترانه خانم پروا بود،و آهنگ محبوب ديگري هم بنام "شاپرک" داشت که در ميان مردم خيلي گل کرده بود.

آنشب سانس دوم بيش از حد شلوغ بود و به وضوح عده اي در انتهاي سالن سر پا ايستاده بودند. پس از پايان نمايش اول خبر آورده بودند که پروا آمده و در رديف اول نشسته است.آنشب بهروز آهنگ طوطي جون را با حال ديگري خواند،و طولاني تر از شبها ي ديگر!.نمايش تمام شد،مردم کف ميزدند و ابراز احساسات ميکردند.خانم پروا که اشک در چشمانش نشسته بود سبد گل زيبايي را به دست ما داد، وهمه احساساتي شده بوديم.تلخي ملاقات صبح ما با حاج آقاي کميته با اين اتفاق به شيريني تبديل شد،و با سبد گل به سوي خانه رفتيم.

داستان از آغاز زندگي مشترک زوجي جوان شروع ميشد و تا روزگار پيري و پايان عمر آنها ادامه داشت. قبل از آنکه کار روي صحنه برود براي همه روشن بود که با استقبال روبرو ميشود . سوژه مردم پسند بود ، بخصوص براي تماشاچيان باصطلاح کارهاي لاله زاري. و حضور من و بهروز بر صحنه اي که قبلا کاباره بود اين را تضمين ميکرد . آغاز کا رما در تاتر سعدي حسادت موجودات عقده اي را که حالا با تشکيل کميته ها و گروه هاي مختلف و زير عنوان نامهاي عجيب صاحب قدرتي شده بودند ؛ شعله ور کرده بود و همه اين را حس ميکرديم .

هر دو سانس فناشده گان هر شب پيش فروش ميشد و اغلب شبها تعدادي از تماشاچيها که براي سانس اول در صف بودند ، بليط سانس دوم که بين ساعت هشت تا هشت و نيم شروع ميشد بدست مي آوردند. با کمک دو نفر بنامهاي مسيح شاه آبادي و احمد انصاري امنيت کافي براي گرداندن چنين مکاني چه در پشت صحنه و چه بر صحنه و محوطه ي ورودي تاتر برقرار شده بود. به هر حال اين دو از بچه هاي همان محل بودند و کميته چي ها و پاسدارها و.... هم از بچه هاي همان محله ها ، به اين خاطر تمرينها به راحتي پيش رفت تا به اجرا رسيديم .

هنوز حجاب اسلامي و روپوش اجباري نشده بود ! ولي من طبق عادت و اخلاقي که داشتم هميشه لباس منا سب مي پوشيدم . اغلب شلوار و بلوز و اگر هم دامن بود حتما زير زانو بود. تابستان بود و هوا گرم . آنروز قبل از آنکه لباس نمايش را به تن کنم بلوز، دامني بر تن داشتم و با کفش راحتي که کمي پاشنه داشت ، همين . من خودم آگاه بودم که مثلا به اداره تاتر يا سالن بيست و پنج شهريور نميروم و اينجا محيطي کاملا متفاوت است ، از اين رو حتي لباس پوشيده تر تن ميکردم .

سومين يا چهارمين روز اجرا بود ، بهروز به نژاد روي صحنه بود. توضيحاتي به هنرپيشگان فناشده گان براي اصلاح حرکتهايشان ميداد و نادر قانع هم در سالن نظارت ميکرد. اين نمايش سه دکور داشت ، خانه اي مجلل ، يک ميخانه و صحنه ديگر گورستان . معمولا دکورها طوري بسته ميشد که تا حد امکان تغيير آنها وقت چنداني نگيرد. بخصوص با در نظر گرفتن اجراي نمايش ديگري که قبل از کار اصلي روي صحنه ميرفت و با دکور مختصرتر. در اصل تماشاچي با يک بليط دو نمايش ميديد.

نمايش اول را همان برو بچه هائي که قبلا به نحوي در کار کاباره بودند اجرا ميکردند. مثلا خانم ناديا که رقص عربي ميکرد و گاهي هم در فيملهاي فارسي نقشي ميگرفت و بقيه هم از هنرپيشگان نقشهاي کوتاه فيلمها و يا تاترهاي لاله زار بودند . سعي ما اين بود که با رفتن ما به تاتر سعدي نه تنها کسي بيکار نشود بلکه تا حد امکان براي ديگران هم کار توليد کنيم که اين روش را تا زمانيکه در تاتر پارس لاله زار مشغول بوديم ادامه داديم.

دکوري که بر صحنه بود همان ميخانه بود و چند ميز و تعدادي صندلي و طبيعتا پيشخواني بود که پشت آن در قفسه ها بطريهاي مختلف مشروب و ليوان و ... گذاشته شده بود. ودکا ، ويسکي ، شراب ، آبجو. همگي يا با آب و يا با چائي و يا شربت آلبالو و ... پر بود .

وقتي نور صحنه روشن است هنرپيشه ها بيش از چند رديف اول را نمي بينند و تمامي سالن تقريبا از روي صحنه تاريک ديده ميشود . با سرو صدائي که از در ورودي به سالن تماشاچي شنيده شد بهروز چند بار تذکر داد که ساکت باشيد. ولي صداها بيشتر شد و چند نفر اسلحه بدست تقريبا به زور وارد شدند که احمد انصاري ( که ورزشکار بود و هيکل بزرگي هم داشت) ديگر مانعشان نشد و آنها آمدند و با حرفهائي که زير لب زمزمه ميکردند " ديگه انقلاب اسلامي شده .... خجالت داره ... کفره و ... " دو تايشان بر روي صحنه رفتند و يکي از آنها با حالتي که بزرگترين محموله ي قاچاق را کشف کرده. يک بطر ويسکي را برداشت ( صد درصد مطمئن بود که مدرک جرمي گرفته که کار همه ما ساخته است ).و آنرا جلوي پيشخوان گذاشت و بعد يک بطر ديگر و برادري را صدا کرد که بيايد و کمک کند که همه ي بطريها را بعنوان مشروب الکلي ضبط کنند .

نادر قانع گفت "برادر من اقلا درشو بازکن ببين توش چيه بعد به ما اتهام بزن" . دو نفر بطريها را يکي يکي باز کردند . چائي و شربت و آب و .... نتيجه معلوم بود . پس از معاينه ي همه آنها و بو کردن ليوانها ، خب بايد چکار ميکردند ، دست خالي که نميتوانستند برگردند. آن که روي صحنه بود آمد رفت به انتهاي سالن پيش دو برادر مسلح ديگر و پس از چند لحظه اي برگشت و گفت ما بايد خانم تائيدي رو با خودمون ببريم کميته . حاج آقا با ايشون کار دارن .

سکوتي افتاد . اجراي ما دو ساعت ديگر بود و تا نيم ساعت ديگر گروه اول کارش را شروع ميکرد و تماشاچيها هم در بيرون ازدحام کرده بودند . احمد انصاري آهسته به من و بهروز گفت که هيچکدوم از بچه هاي اينجا نيستند وگرنه جرات اين کار رو نداشتند . و درست ميگفت چون اين اسلحه به دستها اغلب از خلافکارها و يا زندانيان گذشته بودند. نادر قانع پس از گفتگويي طولاني با يکي از جوانهاي اسلحه بدست که به نظر سرگروه مي آمد . رو به بقيه و با صداي بلند قول داد که "فردا من خودم همراه خانم تائيدي ميآيم هر جا که شما بگيد و اگر نيامدم فردا شب بيائيد و در اينجا رو ببنديد" . با دخالت احمد انصاري هم آتش آنها فرونشست و قرارداد را طرفين قبول کردند . دوستان هم آنها را تا دم در و بيرون در راهنمائي کردند .

پس از آنکه رفتند ، حالت عجيبي بوجود آمده بود . نگاه هاي به هم و سرتکان دادنها و سکوت ... يکي از بچه ها که با ما همبازي بود خواست حال و هوا را عوض کند يکي از بطريها را برداشت و گفت " اما عجب کنف شدنها !" و همه خنديديم . به اطاق خودم رفتم بهروز کنجي نشسته بود و سرش پائين بود و سيگار ميکشيد. قانع هم در زد و آمد و نشست .
اولين باري بود که برايم پيش مي آمد که مرا ميخواهند به کميته ببرند !! اصلا کميته چيست و کارش کدام است ؟ با صلاح و مشورت با همه بهتر ديديم که صبوري کنيم و عاقلانه رفتار کنيم و بهتر که فقط من و آقاي قانع برويم چون خيلي واضح بود که اين افراد مزاحم و عقده اي و مسلح به اسلحه گرم !! منتظر بهانه اي هستند که جلوي کار ما را بگيرند . اجراي آنشب تمام شد و تماشاچيها بدون آنکه بدانند ما در چه حالي هستيم راهي خانه هايشان شدند .

فردا صبح زود آقاي قانع آمد در منزل من که به کميته مربوطه برويم . ( آنروزها بهروز هنوز در خانه اجاره اي خودش د رنياوران زندگي ميکرد ) قانع گفت زياد دور نيست و قدم زنان بسوي آدرس داده شده رفتيم . از خيابان پارس و از جلوي اداره تاتر ( خانه دوم ) رد شديم ، پيچيديم به خيابان چرچيل . آنطرف تر از سفارت روس خانه اي قديمي قرار داشت که فقط با ديدن دو سه تا اسلحه بدست که کاپشن ارتشي به تن داشتند و گپ ميزدند و سيگار ميکشيدند فهميديم که کميته آنجاست ! چون تابلوئي و يا نوشته اي بر سر در آن نبود . خانه اي قديمي و زيبا که توسط اين اراذل غصب شده بود و معلوم نبود قبلا متعلق به کي بوده ؟
وارد اتاق بزرگي شديم ، آقاي رئيس کميته يعني آنکه حاج آقا صدايش ميکردند پس از پشت و رو کردن چند برگ کاغذ بر روي ميز شروع به سخنراني کرد . واقعا خود ش هم نميدانست چه ميخواهد بگويد . قانع بعنوان کارگردان که نامش روي پوستر ها بود و مسئوليت داشت ( و نه صاحب تاتر سعدي !!) گفت " آخه حاج آقا منظور شما چيه ؟ چي ميخوايد بگيد ؟ .. " و سعي ميکرد بسيار مودب باشد . منهم نشسته بودم و هيچ نميگفتم . حاج آقا پس از نيم ساعتي سخنراني که مرا ياد کلاسهاي شرعيات و تعليمات ديني مي انداخت که در دوره ي دبستان ميخواندم ، اعتراضش را در دو مرحله عنوان کرد . يک اينکه گزارش داده اند که خانم تائيدي جوراب به پا نداشته و دوم اينکه پاشنه کفشش بلند بوده . فراموش نکنيد که الان رژيم اسلامي سر کار است و نبايد با پاي لخت به تاتر و سر تمرين برويد بخصوص در کنار نامحرمها !! ( ظاهرا از بالا تنه ي من نتوانسته بود ايرادي بگيرد! ) قانع که کمي خيالش راحت شده بود روي صندلي جابجا شد و گفت "حاج آقا ديگه تکرار نميشه قول ميدم . چون هوا گرم بوده اينطوري شده" . وقتي ديدم به من ذ ل زده گفتم "بله حاج آقا تکرار نميشه ، هوا گرم بود" .

قانع که کمي خيالش راحت شده بود روي صندلي جابجا شد و گفت "حاج آقا ما خودمون در خدمتيم . اين نمايش خيلي اخلاقيه و راجع به خانواده هاست و اينکه چطوري زندگي يک خانواده به هم ميريزه و مشروب خوردن چقدر بده و ...." حاجي نگاهي کرد و گفت "بسيار خوب ، به هر حال ما هم اينجا برادراني داريم که بد نيست اين کارهاي خانوادگي رو ببينند" . قانع نگاهي به من کرد و گفت "حاج آقا اگر اجازه بدين ما چهار پنج تا ،يا هر چند تا که احتياج هست براي برادرا تو گيشه ميذاريم ، شما خودتون هم بفرمائين با منزل جمعا چند نفرين و کي تشريف ميارين که براتون بليت بگذاريم" . اين پيشنهاد اثرش را کرد .
از آنجا آمده بوديم بيرون و در پياده روي کنار سفارت روس به طرف تاتر سعدي در سکوت راه ميرفتيم. من عصبي بودم و قانع هم همينطور زير لب شروع کرد به بد و بيراه گفتن و فحش نثارشان کردن . ميگفت "والله اگر بذارن کارمونو بکنيم شبي ده تا بليط براشون ميذارم کنار . بد ميگم خانوم تائيدي ؟" بعد خودش هم تصديق ميکرد و منهم در اين فکر که اصلا اين خانه کي بود ؟ اين حاجي کي بود ؟ اين برادرها اسلحه ها را از کجا آورده بودن ؟ ترس و وحشتي تلخ وجودم را فراگرفته بود. ترس از آدمهائي با رفتاري بدوي و بدون هيچ منطق که نفرت و خشم درون مرا بيشتر و بيشتر ميکرد . و اين آغازي ديگر بود .

در خيابان چرچيل جائيکه به تقاطع خيابان پارس که به خانه ي دوم من ميرسيد گفتم که "آقاي قانع فعلا دو ساعتي وقت هست من ميروم منزل بعد خودم مي آيم تاتر" . قبول کرد و با خنده اي گفت " ديگه درشو که نميتونن ببندن حالا يه جوراب وکفش پاشنه دار و اين حرفا ور ميشه يه کاريش کرد " راه افتادم ، سرم پائين بود و منگ و گنگ بودم و خيره به ترکهاي آسفالت و آجرهاي پياده رو. سر کنج ساختمان خانه ي دوم ( اداره تاتر ) گرمابه اي قرار داشت . زير چشمي چشمهايم به پله هاي زير زميني آن افتاد . مثل اينکه آنجا هم بسته بود . به نزديک در ورودي اداره تاتر رسيدم . در نيمه باز بود و بر خلاف هميشه از دربان خبري نبود . موتور سيکلت گازي حسن با دو زنجير به تنه ي درخت و يا تير چراغ برق بسته بود . نميدانم چرا اصلا ميل نکردم حتي سري به داخل بزنم .
هنوز حقوق بچه هاي اداره سر وقت و يا با تاخير پرداخت ميشد ولي همه بيکار بودند . از هنگاميکه من در تاتر سعدي مشغول شدم مشخص بود که از کارمندان رسمي اداره تاتر فقط من هستم که کار بيرون دارم . از طريق يکي دوتا از همکاران شنيدم که زمزمه اي در اداره درگرفته که کارهاي اجرائي اداره تاتربايد در اولويت قرار بگيرد و براي توليد کار بايد جلساتي برگزار کرد!

اين جلسات چندين بار در يکي از طبقات اداره برگزار شد و اينکه" بيائيد صحبت کنيم و اول موضع خود را معلوم کنيد "!! و اصلا مشخص نبود که تکرار اين سوال بيهوده که "موضع شما چيست ؟" به چه منظور است. من در اغلب اين جلسات شرکت کردم و بيشتر کارمندان و هنرپيشه ها هم مي آمدند . من نسبت به لغت "موضع" حساسيت پيدا کرده بودم و معمولا با آن احوال نااميد و پريشان ، ساکت روي صندلي خود مينشستم و به اطراف نگاه ميکردم ببينم کي آمده کي نيامده ؟ و يا اگر همه آمده اند آيا همه با هم در فکر حفظ تاتر مملکت هستيم و يا فقط در فکر منافع شخصي خود ؟ و اينکه مثلا من يکي چکا رکنم که وضعم به خطر نيفتد! .

جالب آنکه هنرمندان با سابقه ما که بايد در اين جلسات حضور پيدا ميکردند و باعث دلگرمي ديگران ميشدند حضور نداشتند. ار آقايان علي نصيريان و عزت الله نتظامي که هيچگاه نشاني نبود . شايد در طول سال پنجاه و هشت اصلا اينها را نديدم و به مرورجوانمرد. والي ، کشاورز ، خوروش ، شيخي و بعدها مهين شهابي کمتر آفتابي ميشدند . چند رئيس براي اداره تعيين شد و دوباره عوض شد تا جائي که بخاطر دارم جمشيد مشايخي شد رئيس اداره برنامه هاي تاتر !! و افرادي چون محمد علي جعفري .رکن الدين خسروي و والي هم بيشتر در اداره ديده ميشدند.

از کارمندان اداري هم جواد خداداي و آقاي صابر عناصري که اصلا حالت رئيس جلسات را داشت و بعضي مواقع زيادي وجود داشت ! در برخي جلسات ذکر شده شروع به سخنراني هاي دلسوزانه و شايد به نظر خودش دانشمندانه اي ميکرد که مثلا دلداري بدهد و مرتب ميگفت " ماها بايد مواظب باشيم ، مراقب باشيم." حالا مواظب چي ؟ هيچوقت واضح گفته نميشد . يکروز گفت "اصلا ميدونين چيه ؟ ما داريم سر يک گور خالي گريه ميکنيم " ( يادم نيست گور ميگفت يا قبر ؟) و به دنبالش ... " خيلي بايد مراقب باشيم " فکر کنم که خيلي از بچه ها مثل من ميخواستند بدانند که مراقب چي بايد باشيم ؟ بخصوص آنروزها که مسائل نگران کننده و خطرناک و پيش بيني نشده يکي دو تا نبود .

جلسات نظمي نداشت و بيشتر با اعتراضات هنرپيشه هائي که هميشه رلهاي کوچک را بازي ميکردند شلوغ ميشد. در يکي از اين جلسات مشايخي هم با سمت رئيس اداره حضور داشت . دو سه نفر از دوستان جوياي نام مرتب تکرار ميکردند که ما براي خلقمان حرف ميزنيم و يا من بخاطر خلقم اينجا هستم و کلمه خلق مرتب تکرار ميشد . مشايخي که کمتر با اينگونه مسايل کار داشت و آدم کم حوصله اي هم بود از کوره در رفت و با عصبانيت به جوانها گفت" آقايون لطفا شعار ندين ما همگي خلق هستيم نميفهمم منظور شما از خلق چيه ؟" و طبيعتا نگاه هاي مشکوکي رد و بدل ميشد بين افرادي که معروف بودند توده اي هستند و آنروزها پروبالي گرفته بودند . آنروز هم عناصري ( به اين مناسبت که همه کاره است ) وسط حرفها پريد که " بايد مراقب باشيم " وداريم سر گور خالي گريه ميکنيم را تکرار کرد .

الان که دارم اينها را مينويسم بايد بگويم که ما هنرمندان اداره تاتر حتي بخاطر هنر تاتر کشور در درجه اول و بعد به خاطر مصالح يکديگر با هم يکي نشديم. مثل کل مملکت که هميشه در حساسترين لحظات تاريخي همه چيز بخاطر منافع شخصي بهم ريخته و مردم تاوانش را پرداخته اند .

پس از تشکيل چندين جلسه بدون حضور بزرگان !! بالاخره قرار شد که حتما متني را براي تمرين بدست بگيريم و هيچکس راجع به اينکه کجا آنرا اجرا کنيم حرفي نميزد چون تکليف هيچ جا معلوم نبود و حتي نميدانستيم اختياري براي اجرا در سالن بيست و پنج شهريور و يا حتي براي ضبط تلويزيون داريم يا نه ؟

نمايشنامه ي "مستنطق"(اثر ا.جي.پريستلي و ترجمه ي بزرگ علوي).در دستور کار قرار گرفته بود!و از من و چند هنرپيشه ي ديگر خواسته شد که در جلسات تمرين حاضر شويم.با آنکه در آن شرايط هيچ چيزي سر جاي خودش نبود.با اين حال من با اعتقاد به اينکه شروع تمرينهاي تاتر خودش حرکت سالمي ميتواند باشد و انگيزه ام اين بود که با اين حرکت ميتوانيم اميد به روي صحنه بردن نمايشنامه اي را در دلمان زنده نگه داريم قبول کردم همکاري کنم.براي من بسيار مشکل بود که صبحها براي تمرين به اداره تاتر بروم وبعد به تاتر سعدي براي سانس اول وپس از استراحتي نه چندان طولاني اجراي سانس دوم که اغلب تا دير وقت شب طول ميکشيد.

در خيابان شاه آباد کاباره اي بود بنام "لوکولوکس" . صاحب اين مکان با کمک بقول معروف گردن کلفت هاي محل توانسته بود آنجا را از به آتش کشيده شدن و به غارت رفتن حفظ کند و خيلي زود تابلويش را عوض کند و نام "تاتر سعدي " را دوباره بر سر درآن بياويزد. جالب اينکه چندين دهه قبل آنجا تاتر بوده و همان تاتر سعدي معروف و محبوب مردم در زمان خودش !!.

از سوي صاحب آنجا آقاي نادر قانع به سراغ من و بهروز آمد و پيشنهاد کرد که متني بنام "فناشدگان" را روي صحنه ببريم .پس از صحبتهاي مقدماتي و شرايط انجام کار و توافق در مقدار دستمزد براي بستن قرارداد ، قرار شد به تاتر سعدي برويم . من اولين بار بود که به اين مکان پا ميگذاشتم ولي بهروز چندين بار به آنجا رفته بود ، چون تا نيمه هاي شب باز بود و طبيعتا ميشد مشروبي و غذائي خورد و برنامه اي هم بر صحنه ديد !

در خيابان شاه آباد از اتومبيل که پياده شديم تا به آنطرف خيابان برويم چشمم به سردر سينما حافظ افتاد. دقيقا خاطرم نيست ولي فکر ميکنم اسمش را عوض نکرده بودند. حالا بجاي پوستر آخرين فيلم من که چند ماه پيش بر سر در اين سينما بود پوستر فيلمي هندي جانشين شده بود . آخرين فيلم من در ايران "ميراث من جنون " در شرايطي ساخته شد که فکر کنم بهتر است به نکاتي اشاره کنم .

چند ماهي از انقلاب شوم گذشته بود که آقاي مهدي فخيم زاده ، که از بازيگران خوب و موفق سينماي ايران بود و کارش را از تاتر شروع کرده بود و فارغ التحصيل دانشکده هنرهاي دراماتيک بود و چند تائي هم فيلم کارگرداني کرده بود ، تلفني تماس گرفت که ملاقاتي داشته باشيم تا ايشان راجع به کاري که در فکر ساختن آن هستند با من حرف بزنند. در ملاقاتمان آقاي فخيم زاده بازي در نقش اول "ميراث من جنون " را که خودش سناريوي آن را نوشته بود به من پيشنهاد کرد و گفت که رل مقابل مرا هم خودش بازي خواهد کرد و با تواضع گفت که کارگرداني و تهيه کنندگي را هم بر عهده خواهد گرفت. وقتي که سناريو را بدستم داد که بخوانم گفت : "خانم تائيدي ميدوني که من با نحوه کار شما و وسواس در انتخاب نقشهاتون آشنائي دارم و ميدونم که چقدر حساسيت در ارائه نقشي که بر عهده ميگيري داري ، به اين خاطر ميخوام خواهش کنم هر چه زودتر يعني همين فردا پس فردا سناريو رو بخون و به من جواب بده" . با آنکه خلاصه ي داستان را طبق معمول برايم گفته بود ، ميدانست که من بايد خط به خط سناريو را بخوانم و ادامه داد :" خانم فرزانه اگه ما اينکار رو تا چند هفته ديگه شروع نکنيم ، فکر نکنم ديگه فرصت ساختن چنين فيلمهائي بوجود بياد ، يعني خلاصه اينکه اگر قبول نکني شايد اصلا فيلم رو نسازم . وقتي سناريو را بخونين متوجه ميشين چرا اينو ميگم" .

همان روز اول و دوم سناريو را چند بار خوانده بودم و متوجه شدم که چرا بايد هر چه زودتر دست بکار شويم و طبيعتا جواب من به آقاي فخيم زاده مثبت بود. بازي شخصيت زن فيلم دقيقا در رده کارهاي من بود ، قدرت بازيگري حرفه اي و تسلط به نقش و اعتماد به نفس کامل را ميطلبيد. توضيح بيشتر نميدهم که زبانم لال صداي خودخواهي ندهد.

طبق رسم و رسوم متداول در سينما ، و اما نه در همه موارد و نه همي هنرپيشه ها ! قاعدتا قراردادي رسمي نوشته ميشد و نکات لازم و مدت زمان فيلمبرداري و تاريخ شروع و خاتمه آن ذکر ميشد و به امضاء دو طرف ميرسيد ( تهيه کننده و طرف مقابل ) و در ضمن اينکه اگر فيلم در تاريخ تعيين شده تمام نشود هنرپيشه فلان مبلغ اضافه بر دستمزدش دريافت ميکند و مهمتر از همه نوع قرار گرفتن اسم بازيگران در پوستر و آگهي هاي فيلم که بسيار نکته ي مهمي بود . تنها فيلمي که در زندگي بازي کرده ام و قرار داد را بدون ذکر مبلغ دستمزد ، مدت فيلمبرداري و نحوه قرار گرفتن نام در پوستر ، امضا کردم همين فيلم ميراث من جنون بود . اينجا لازم ميدانم ذکر کنم که آقاي فخيم زاده يکي از معدود هنرمنداني بود که واقعا حرفه اي رفتار ميکرد. نام من در پوستر و آگهي ها در رده اول نوشته شد ، دستمزد مناسبي دريافت کردم و حقا در تمام مدت فيلمبرداري احترام من حفظ شد و در کل منصفانه رفتار کرد. رضا بانکي فيلمبردار فيلم هم واقعا تصوير زيبائي در يک فيلم سياه و سفيد گرفت . او فيلمبردار بسيار خوبي بود و در فيلم فرياد زير آب هم با ما کا رکرد . زنده ياد رضا ميرلوحي هم اديت فيلم را انجام داد و در اغلب صحنه ها بخصوص دادگستري در صحنه حضور داشت . پي از اتمام فيلم به حرف آقاي فخيم زاده رسيدم که اگر آنزمان اين فيلم ساخته نميشد هيچوقت جلوي دوربين نميرفت.

در آن فضائي که معلوم نبود چه خواهد شد و تا حدودي بي ثبات نشان ميداد و به مرور ترسناک و ترسناکتر ميشد ، نگراني ما اين بود که هر چه زودتر بقول معروف کليد فيلم زده شود و به پايان برسد. زمان بهترين محک است . امروزه با تماشاي اين فيلم ميبينم که فخيم زاده چه به موقع اين کار را کرد و با تمام مشکلات جدي که هميشه حضور داشت فيلم را به پايان رساند.

داستان فيلم از شروع تا پايان سرشار از ماجراهاي پر از ترس و دلهره بود و د رعين حال شخصيت مرد فيلم تقريبا نمونه اي از طبقه مستضعف بود . اين نطر من است که پس ازانقلابي که ميتوانست به مسيري درست برود ، به بيراهه رفت و عقب افتادگي و جهل به ارمغان آورد و کشور زيباي ما را تبديل به سمبل و نماينده ي خشونت ، ترور ، خشکه مذهبي و عاشق مرگ در سطح جهان کرد . فيلم در زماني ساخته شد که رژيم خودکامه ي شاه سقوط کرده بود و رژيم جد